Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi (12)

22 Ocak 2011 Cumartesi

Murat ADJİ - KIPÇAKLAR

TÜRK BAŞBUĞU ATİLLA


Maalesef, aldatma bir sanat sayılmaktadır. Romalılar bunu çok iyi beceriyorlardı. Onlar, Türk halkı hakkında gerçekleri gizlemek, kendi zaaflarını ve yenilgilerini aklamak için uydurma hikâyeler üretme yöntemine başvurmuşlardır. “Mars’ın Kılıcı” efsanesi böyle ortaya çıkmıştır. Bu kılıç, Avrupa’da ilahî seçimi simgeliyordu. Bu efsaneye göre, bir çoban, sürüsünden bir ineğin aksadığını fark etmiş ve durumu Atilla’ ya bildirmişti. Çoban kan izlerini takip ederek, toprağa gömülü kılıcı bulmuş ve Atilla’ya hediye etmişti.


Masalın 443 yılında Atilla’nın muhteşem zaferinden sonra ortaya çıkması basit bir rastlantı sonucu değildir. Bu masalla Romalılar hezimetlerine sebep bulmak ve kendilerini aklamak istiyorlardı. Halbuki Romalıların yenilgisi ile büyülü sanılan bu kılıcın hiçbir alâkası yoktu. Bu masallarla Türklerin, bu zaferleri ordusunun gücü, demirden yapılmış silâhlar ve keşfedilmiş ağır yaylar sayesinde kazandığı unutturulmuştu. O dönemde dünyanın en iyi silâhlarını yapan ustaların ve demircilerin şehirleri de unutulmuştu… Kıpçakların bütün zaferleri basit bir tesadüfe ve büyülü sayılan bir kılıca bağlanmıştır.


434 yılında Atilla, döneminin en büyük devletlerinden biri olan Deşti Kıpçak Devleti’nin tahtına oturmuştu. Atilla, Çinlilerin hayran kaldıkları bir devlet teşkilâtının başına geçmişti. Bu bilgiler kitaplarda ve resmî belgelerde mevcuttur. Demek ki, Atilla’nın yönettiği bir “kabileler odağı” değil, aksine bütün dünyanın tanıdığı güçlü bir devletti.


Atilla tahta gençken çıkmıştı. İlk zamanlarda, ülkeyi kardeşi ile birlikte yönetiyordu. Atilla’nın devlet yönetimi savaşla değil barışla başlamıştır. Atilla, Margus şehrinde Batı Hanedanlığının imparatoruna kendi barış şartların kabul ettirmişti. Roma her yıl üçyüz kilo altın tutarında haraç ödemeye mahkumdu. Bizans da aynı miktarda haraç ödüyordu.


435 yılında yapılan antlaşmadan sonra Atilla, Avrupa’nın kuzeyine doğru Deşti Kıpçak’ın hudutlarını genişletmeye başlamıştı. Atilla, kardeşi ile birlikte Baltık sahillerine çıkmış ve arkasından da bugünkü Çek, Polonya, Litvanya ve Letonya topraklarında çok sayıda yeni şehirleri bırakmıştı. Böylece kuzey Avrupa’da muharebe sahasının temelleri atılmıştır.


Kardeşler İdil’deki, Don’daki, Yayik’deki, Altay’daki ve Kafkasya’daki topraklarını ziyaret etmişti. Bu ziyaretlerin yansımaları halk efsanelerinde muhafaza edilmiştir. Atilla, Türk soyundan gelen Avrupalı halklar arasında çok sevilen bir kahramandır.



Komşu devletin güçlenmesi Roma’yı ve Bizans’ı çok rahatsız ediyordu; ama kardeşlere nasıl engel olacaklarını bilemiyorlardı. Sonradan bunun yolunu buldular:

Hıristiyanlar vasıtasıyla hedeflerine ulaşabileceklerdi; çünkü eski odakdaşları olan Türklere ve onların ruhban sınıfına sadece Hıristiyanlar yakındı. Böylece Deşti Kıpçak’ a hizip mikrobu girmiş oluyordu… Siyasetçiler, silâh olarak dini kullanmaya başladılar. Kıskançlık, dedikodu ve iftiralar yok yerden ortaya çıkıyordu. Hükümdar kardeşler arasında gelişen ihtilâfı gören Bizans artık haraç ödemeyi reddetmiştir.

Atilla, düşmanların plânlarını çabuk çözmüştü. Kardeşi ile barışan Atilla’nın atlıları, 441 yılında Yunanlara, Kıpçaklarla yapmış oldukları antlaşmalara harfi harfine uymaları gerektiğin hızlı ve ikna edici bir şekilde anlatmıştı. Şimdi Bizans İmparatoru çaresizlik içinde barış istiyordu. Ona inanan Atilla, ordusunu Balkanlardan geri çevirmiştir.


Aradan bir yıl geçti. Roma’nın ve Bizans’ın Hıristiyan ajanları eski faaliyetlerine tekrar devam etmişti: aynı dedikodular, iftiralar ve hizipleşmelere devam… Bu sefer Atilla daha sertti; Bizans ordusunu tamamen imha etti. Şüphesiz bu bir kardeş katliamı idi !… Bizans ordusunda para karşılığında çalışan Hıristiyan Kıpçak Federatlar, Tanrı taraftarı olan öz kardeşlerine karşı çıkmıştı. Ve bedelini de ödemişlerdir.


Atilla ordusuyla Konstantinopolis surlarına dayandı. Bizans başkenti muzaffer komutanın merhametine sığındı. 


Kıpçaklar korumasız şehri almak istemediler. Lâzım değildi. Bizans’ın tamamı da lâzım değildi. İlginç: Türkler, Büyük Kavimler Göçü boyunca hiçbir halkı egemenlikleri altına almamıştı ve hiçbir devleti gasp etmemişti. Onlar sadece yeni topraklara yerleşiyorlar ve oralarda kendi şehirlerini kuruyorlardı.


Daha savaşın tozu yere düşmeden Yunanlar tekrar eski oyunlarına başladılar. Hıristiyanlar, güzel kızlar, pahalı hediyeler ve en önemlisi de Yunanların entrika yapma sanatı… Hükümdar kardeşlerin kavgasına bu sefer hançer son vermişti.


Atilla tahtta yalnız kalmıştı. Fakat kardeşinin kanının, daha doğrusu tezgâhlanan kavganın intikamını tam olarak almıştır: bıçak ve çatal tekrar önderin elinde idi. Zira, geleneklere göre, kanının bedelini alamayan bir evde yemek sırasında bıçak çatal kullanılmazdı.


Atilla’nın 447-448 yıllarındaki Bizans’a yeni gidişi hakkında fazla bir şey bilinmez. Her şey yok edilmişti. Bizans’ın büyük kayıplara uğradığı ve bütün şehirlerinin yerle bir olduğu bilinir; ama savaş nasıl cereyan etmişti? Muharebeler nerede olmuştu? Kaç tane idi? Belli değildir. Belgeler yokedilmiştir. Yunanlar yenilgiyi tamamen kabul etmiş; kuzey Balkanları Türklere bırakarak, geri çekilmişlerdi. Deşti Kıpçak hudutları o dönem Akdeniz’e ve Konstantinopolis’e çok yaklaşmıştır.


BİZANSLI PRİSKOS’UN GÖZÜ İLE TÜRKLER
449 yılı, Avrupa’daki fırtınalar dinmiştir. Atilla’nın kızgınlığı geçmişti. Bu sefer Bizans elçisi Priskos’un da içinde bulunduğu heyet Atilla’ya gitmiştir. Bu heyet barış şartlarını araştırmak, bedeli ne olursa olsun barış sağlamak için gidiyordu. Priskos notlarında “bazı nehirleri geçerek Atilla’nın sarayının bulunduğu çok büyük bir yerleşkeye geldik” diye yazıyordu. Bu yerleşkenin adının ne olduğu bugün bile belli değildir. Belki de bu yerleşke Bulgaristan’ın kadim başkenti Preslav şehri veya kadim şehirlerinden biri olan Bavarya olabilir. Öyle veya böyle, ama Avrupa merkezinde bulunan bu şehrin yeni bir Türk şehri olduğu kesindir.


Atilla’nın sarayı Priskos’u çok etkilemişti. Tomruklardan yapılmış ve oymalarla süslenmiş saray sanki yerin üzerinde uçuyor gibiydi. Sarayın yanında Kreka Hatun’un teremi bulunuyordu. Terem, saraydan daha küçüktü, ama güzel ve nakışlı idi. Hükümdar sarayları zarif bekçi kuleleri bulunan yüksek çitlerle çevrilmişti.


Priskos, bu görülmemiş ahşap mucizesini heyecanla seyrederek uzun süre donup kalmıştır. Büyülenen Yunan, içine girdiği sarayın yuvarlak şekilde inşa edilmesi için tomrukların nasıl kullanıldığını bir türlü anlayamamıştır. Saray zaten yuvarlak değildi. Sadece yuvarlak gözüküyordu. Gerçekte saray sekizgendi. Eski Türklerin mimarî gelenekleri böyle idi.


Bizanslı, Kıpçakların yaşayış tarzlarının bütün teferruatlarına dikkat ediyordu. Türk kadınlarının güzelliğine, temiz ve sade elbiselerine de hayran kalmıştı. Kıpçaklar beyaz örtüleri tapınaklarda ve yas günlerinde kullanmak; renklileri de bayram ve günlük hayatlarında kullanmak için yapıyorlardı.

Ziyafetlerin yapıldığı yerler taze ahşap kokuyordu. Duvarların boyunda geniş tezgâhlar kuruluyordu. Yanlarında ise çamdan yapılmış büyük masalar vardı. Atilla masanın baş tarafında oturuyordu. Bu itibarlı yerin, yani tahtın adı “tver” idi. Tver ince ala ve renkli bir yaygı ile kaplanmıştı. Yanında, bir alt kademede büyük oğlu Ellak oturuyordu. Ellak gözlerini yere dikip yemeğe dokunmadan oturuyordu.


Her zaman babasına hizmet etmeye hazırdı… Priskos’un anlattığına göre, yemekten önce Kıpçaklar Tanrı’ya dua ediyorlardı. Yemeğe ancak dua ettikten sonra başlıyorlardı. Dua edenlerin başında Orestes adlı bir din adamı vardı. Orestes, Avrupa tarihinde esrarengiz bir şahsiyet olarak biliniyor.  Avrupa dillerini çok iyi bilen Orestes kendi devrinin incisi idi… Orestes Atilla’nın dinî rehberi idi; Atilla’nın yanında tercümanlık yapıyordu. Orestes, bugünkü Macaristan’ı ve Avusturya’yı da içine alan Deşti Kıpçak sakinlerindendi. Öyleyse, Orestes için Türk değil diyebilir miyiz? Roma tarihçilerinin Orestes Romalı’dır demelerini saymasak…

Atilla, yanında bir yabancıyı tutar mıydı? Kendi düşüncelerini, sırlarını ve duygularını bir yabancıya güvenerek söyler miydi? Konstantinopolis’e kendi elçisi olarak gönderir miydi? Dinî rehberlik yapan kişi, mutlaka en yakın ve güvenilir bir insandı. Eğitici ve yakın arkadaşı olabilirdi. Orestes’in, Atilla’nın diğer yakın arkadaşları gibi, başbuğun ölümünden sonra Roma’da mükemmel bir kariyere sahip olması çok ilginçtir. Orada, imparatorun sarayında, askerî yöneticiler ve ruhbanlar arasında çok sayıda Türk vardı. Tarihin sis perdesi altında kalan bu dönem, gizli cinayetler ve komplolarla dolu idi. Roma topluluğu mülteci Kıpçakları benimsediği zaman adeta kaynıyordu.


Burada da Türklerin gelişi ile, Bizans tarihindeki gelişmelere benzer bir durum tekrarlanıyordu: milletlerin ve kültürlerin karışımı başlıyordu. Kıpçaklar, hakimiyeti ele almaya çalışıyorlardı. Bunu aziz Orestes gerçekleştirdi. Orestes, federatlar ordusunun başına geçip, Roma tahtına yakışıklı genç oğlunu oturttu. Batı Roma Hanedanlığının İmparatoru olarak taç giyme sırasında Orestes’in oğlu kendisine Latince Romul Avgustul ismini almıştır. Böylece son Roma imparatoru bir Kıpçak idi !


Romul, 5 Eylül 476’ da Odovakar adlı bir başka Türk tarafından tahttan düşürülmüş ve böylece Roma İmparatorluğu “resmen” sona ermiştir. Kıpçaklar, Roma tahtı üzerinde hak iddia ederken, bu defa hakimiyeti tamamen kaybettiler. Bir rivayete göre, 511 yılında, yani Orestes’in ölümünden 35 yıl sonra Romalılar Orestes’i Hıristiyan “yaparak” ona Aziz Severin adını vermişlerdir.


Yunan Priskos’un notlarında, Atilla sarayındaki ziyafetlerin nasıl geçtiği, neler yedikleri, neler içtikleri, neler konuştukları, neye güldükleri ayrıntılı ve gayet açık bir şekilde ifade edilmiştir. Ziyafet, şaraptan daha fazla mest eden şarkıyla tamamlanıyordu. V. Asırdan evvel de sonra da, bir Türk şarkısız düşünülemezdi. Müzisyenlerin elinde saz canlanıyor, adeta dile geliyordu. Priskos donakalmıştı.

Priskos bir müzik duyuyordu, Yunanların o güne kadar görmedikleri acayip müzik aletlerini görüyordu. Bu müzik aletleri, viyolonsel, keman, harp, balalayka ve talyankanın ataları idi.


Şarkılardan sonra bir soytarı çıkmıştı. Atilla da herkes gibi soytarının yaptıklarına gülüyordu. Soytarıların sadece Türk kökenli soylardan gelen kralların saraylarında mevcut oluşu dikkate değer bir hususiyettir. Meselâ, Şotland’larda ve Roma’lılarda soytarılar yoktu. Bu onların geleneklerinde yoktu.


Priskos’u hayrete düşüren başka bir husus, Atilla’nın son derece mütevazı olması idi. Bu ulu başbuğun elbisesi ve yemekleri başka insanlardan farklı değildi.


Gelenekler de, milletler gibi ölmez. Ancak hatıralar ölür.


Sürecek…

(Resimler: K. Kurtdereli)


Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Ankara, 2002


Çeviren Dr. Zeynep Bağlan ÖZER

Özetleyen: Güven Beker –
Gönderi: Prof. Dr. Tülay Özüerman

mgbeker@yahoo.com

0 yorum:

Yorum Gönder